Tevhid ve \u0130rade:<\/b><\/p>\n
Tevhid ilmi ile ilimlenirken, insanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131, yukar\u0131daki anlat\u0131lanlar\u0131n neticesinde sebeplerin Allah\u2019\u0131n emrinde musahhar olduklar\u0131n\u0131 kabul etse bile; irade (c\u00fcz\u2019i) sahibi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen insan\u0131n, hareketinde iradesini kullan\u0131rken, onun da Allah\u2019\u0131n emrinde musahhar oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmesi veya kabul\u00fc zor olabilir. E\u011fer kulun iradesiyle diledi\u011fini yap\u0131p, diledi\u011fini yapmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnme tehlike getirir. Yani kulun iradesi kendi emrinde diye d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, o zaman kul diledi\u011fini ger\u00e7ekle\u015ftirir, dilemedi\u011fini de ger\u00e7ekle\u015ftirmezdi. \u0130nsan bir\u00e7ok \u015feyi istedi\u011fi halde ger\u00e7ekle\u015ftiremez veya pek \u00e7ok \u015feyi istemeden yapar. Mesel\u00e2; \u00e7ok istedi\u011fi halde evl\u00e2t sahibi olamaz, yine \u00e7ok istedi\u011fi halde servet sahibi olamaz. Mesel\u00e2; iyi olmaya niyet eder, niyetinde sabit kalamaz, g\u00fcnaha girer, sonra pi\u015fman olur, \u201celimde olmadan yapt\u0131m\u201d der. Halbuki iradesinden s\u00f6z etmekteydi. Dilerse yapabilece\u011fini zannetmekteydi. Dilemeyince de yapmam san\u0131yordu. Haydi yaps\u0131n o zaman veya istemediklerini \u00f6nlesin.<\/p>\n
\u0130rade, istemek murad etmek manas\u0131nad\u0131r. Bir \u015feyi irade etmek, o \u015fey hakk\u0131nda bilgi sahibi olmak demektir. O halde irade, ilimden has\u0131l olur. Bir \u015feyi irade ettikten sonra, onu yapmak ise kudret ile olur. O halde ilimden irade, iradeden kudret has\u0131l olur, denebilir.<\/p>\n
\u0130rade akla tabidir. \u00c7\u00fcnk\u00fc bir \u015feyi kendi i\u00e7in uygun g\u00f6steren ak\u0131ld\u0131r. Ki\u015fi uygun g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc i\u00e7in, ister, irade eder. Refleks olarak yap\u0131lan hareketler de b\u00f6yledir.<\/p>\n
\u0130htiyar ise, daha \u00f6zel bir irade olup, bazen akl\u0131n, neyin kendisi i\u00e7in hay\u0131rl\u0131\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 oldu\u011funu kestiremedi\u011finde, d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fckten sonra, hay\u0131rl\u0131 olana y\u00f6nelmesidir. \u0130nsan ihtiyari i\u015flerinde, hay\u0131rl\u0131 olana y\u00f6nelmeye mecbur gibidir. \u0130\u015fte insan\u0131n ihtiyari i\u015flerinde mecburcu olmas\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlar\u0131n kendisinden de\u011fil, ba\u015fka bir kaynaktan \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Refleksler, hayr\u0131 tercih, \u015ferden ka\u00e7\u0131\u015f gibi.<\/p>\n
\u0130rade tasavvufta \u00e7ok s\u00f6z edilen bir konudur. Baz\u0131 b\u00e2t\u0131l (bozuk) mezhebler de b\u00f6yle t\u00fcremi\u015ftir. \u0130rade konusunu anlamamak suretiyle yanl\u0131\u015fa y\u00f6nelinmi\u015ftir. \u0130rade k\u00fclli ve c\u00fcz\u2019i olarak iki k\u0131s\u0131mda m\u00fctal\u00e2a edilir. K\u00fclli irade, Allah\u2019\u0131n s\u0131fat\u0131 olan iradedir. C\u00fcz\u2019i ise kula ait bir payd\u0131r. Elbette tevhid n\u00e2zar\u0131yla bak\u0131\u015fta, tek olan Allah-\u00fc Teal\u00e2\u2019n\u0131n iradesi de tektir. Kula \u00f6zg\u00fcrce kullanmas\u0131 i\u00e7in b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olan irade de k\u00fclli olan iradedendir. L\u00e2kin, kul m\u00fclk \u00e2leminde kendini var edecek olan nefsi ile b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Kula Allah\u2019a ula\u015ft\u0131r\u0131c\u0131 b\u00fct\u00fcn yollar \u00f6\u011fretildikten sonra, nefis-ak\u0131l-irade gibi \u00fc\u00e7 cevher ile, tercihini \u00f6zg\u00fcr olarak yapmas\u0131 istenmi\u015ftir. Allah(c.c.), hi\u00e7bir kulunu cebren (zorla) kendisine \u00e7ekmez. Z\u00e2t\u2019\u0131n\u0131n k\u0131ymeti gere\u011fi, k\u0131ymetinin bilinerek gelinmesini, hatta ko\u015fulmas\u0131n\u0131 murad eder.<\/p>\n
Bunun i\u00e7in yaratt\u0131klar\u0131n\u0131, tercih hususunda serbest b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n
\u0130radenin akl\u0131n h\u00fckm\u00fcnde oldu\u011funu s\u00f6ylemi\u015ftik. Ak\u0131l ise \u00e7ok k\u0131ymetli bir cevher olup; ya nefh edilmi\u015f olan ve iyili\u011fe y\u00f6nlendirici olan ruhun, ya da m\u00fclk \u00e2leminde ya\u015famay\u0131 m\u00fcmk\u00fcn k\u0131lan ve k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc emredici olan nefsin etkisindedir. Nefsin etkisinde olan ve kararlar\u0131 b\u00f6ylece vererek, h\u00fckmeden ak\u0131l, c\u00fcz\u2019i ak\u0131ld\u0131r. Ruhun etkisinde olup, h\u00fckmeden ak\u0131l ise k\u00fclli ak\u0131ld\u0131r. \u0130nsan\u0131n ba\u015farmas\u0131 gereken ise; nefsini terbiye ederek, iyi hale getirmek ve akl\u0131n\u0131 da bu terbiye edilmi\u015f olan\u0131n etkisine teslim etmektir.<\/p>\n
B\u00f6ylece; nefsin etkisi ile do\u011fru oldu\u011funa h\u00fckmeden ak\u0131l, c\u00fcz\u2019i iradeyi has\u0131l edecektir. Ruhun etkisi ile veya terbiye edilmi\u015f olan nefis has\u0131l olunca, ruh ile aras\u0131ndaki perdeler a\u00e7\u0131ld\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in ayn\u0131 letafete ula\u015fm\u0131\u015f olan temiz nefsin etkisi ile h\u00fckmeden ak\u0131l, k\u00fclli iradeyi has\u0131l edecektir.<\/p>\n
\u0130yice anla\u015f\u0131lmal\u0131d\u0131r ki; c\u00fcz\u2019i irade de ayn\u0131 kaynaktand\u0131r. L\u00e2kin, insan\u0131n kendisine b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015f olan tercih haklar\u0131n\u0131 kullanacak kadar, insana hediye edilmi\u015f bir c\u00fczd\u00fcr. B\u00f6ylece; bozuk f\u0131rkalar\u0131n, \u201cBize k\u00f6t\u00fcl\u00fc\u011f\u00fc yapt\u0131ran da, O\u2019dur. Dolay\u0131s\u0131yla bizim bir vebalimiz yoktur\u201d s\u00f6zlerinin, cahillikleri sebebiyle s\u00f6yledikleri ve inand\u0131klar\u0131n\u0131n bat\u0131l oldu\u011fu anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olur. Bu arada ihtiyar dedi\u011fimiz \u00f6zel irade ise, do\u011frudan k\u00fclli iradeden olup, yarat\u0131lm\u0131\u015f olan kulda, \u0130l\u00e2hi bir rahmet olarak, cebren Allah(c.c.) taraf\u0131ndan kullan\u0131lan bir koruma yoludur. Bu ihtiyarda kulun hi\u00e7bir dahli yoktur.<\/b> Bu, \u00f6yle bir rahmettir ki, hem kulu \u00e7e\u015fitli \u015feylerden korumaktad\u0131r, hem de \u0130l\u00e2hi iradenin kullar\u0131n her birinde olu\u015fabilece\u011fine dair, delil olmaktad\u0131r.<\/p>\n
Tevhid noktas\u0131na eri\u015fmi\u015f olan kulda ise durum \u015f\u00f6yle olur: Nefis isl\u00e2h olmu\u015f, ruhun h\u00fckm\u00fc alt\u0131na girmi\u015ftir. Ak\u0131l k\u00fc\u00e7\u00fck kalm\u0131\u015f, k\u00fclli akl\u0131n himayesine s\u0131\u011f\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. \u0130rade ise; kulun Allah(c.c.)\u2019da yok olma has\u0131l oldu\u011fundan, kulun kendine ait bir iste\u011fi, iradesi kalmam\u0131\u015f, ancak Yaradan\u0131n h\u00fckm\u00fcne tabi olmu\u015f ve O\u2019nun iradesi ile hareket eder hale gelmi\u015ftir. Bu, ancak bu kadar anlat\u0131labilir, ya\u015fayanlar daha iyi anlar. \u201cKulum bana nafilelerle \u00f6yle yakla\u015f\u0131r ki; onun g\u00f6ren g\u00f6z\u00fc, i\u015fiten kula\u011f\u0131, tutan eli, y\u00fcr\u00fcyen aya\u011f\u0131 Ben olurum. O kulum Benimle g\u00f6r\u00fcr, i\u015fitir, tutar, y\u00fcr\u00fcr\u201d Kuds\u2019\u0131 Hadisi ile konu daha iyi anla\u015f\u0131lm\u0131\u015f olur.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Tevhid ve \u0130rade: Tevhid ilmi ile ilimlenirken, insanlar\u0131n bir k\u0131sm\u0131, yukar\u0131daki anlat\u0131lanlar\u0131n neticesinde sebeplerin Allah\u2019\u0131n emrinde musahhar olduklar\u0131n\u0131 kabul etse bile; irade (c\u00fcz\u2019i) sahibi oldu\u011fu d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclen insan\u0131n, hareketinde iradesini kullan\u0131rken, onun da Allah\u2019\u0131n emrinde musahhar oldu\u011funu d\u00fc\u015f\u00fcnmesi veya kabul\u00fc zor olabilir. E\u011fer kulun iradesiyle diledi\u011fini yap\u0131p, diledi\u011fini yapmad\u0131\u011f\u0131 d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrse, b\u00f6yle d\u00fc\u015f\u00fcnme tehlike getirir. Yani kulun […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[139],"tags":[],"class_list":["post-449","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-1-04-tevhid-ve-irade"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/aysegulerdog.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/449","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/aysegulerdog.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/aysegulerdog.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aysegulerdog.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/aysegulerdog.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=449"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/aysegulerdog.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/449\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":450,"href":"https:\/\/aysegulerdog.com.tr\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/449\/revisions\/450"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/aysegulerdog.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=449"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/aysegulerdog.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=449"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/aysegulerdog.com.tr\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=449"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}